{"id":59158,"date":"2024-01-17T11:27:32","date_gmt":"2024-01-17T10:27:32","guid":{"rendered":"https:\/\/zyrardow.pbw.waw.pl\/?page_id=58399"},"modified":"2024-01-17T14:09:33","modified_gmt":"2024-01-17T13:09:33","slug":"mikolaj-kopernik-patron-roku-2023","status":"publish","type":"page","link":"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/uk\/patroni-roku-2023\/mikolaj-kopernik-patron-roku-2023\/","title":{"rendered":"Miko\u0142aj Kopernik \u2013 patron roku 2023"},"content":{"rendered":"\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"350\" height=\"224\" src=\"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/53\/2024\/01\/xKopernik-rok-2023-350x224.jpg.pagespeed.ic-1.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-59386\" srcset=\"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/53\/2024\/01\/xKopernik-rok-2023-350x224.jpg.pagespeed.ic-1.png 350w, https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/53\/2024\/01\/xKopernik-rok-2023-350x224.jpg.pagespeed.ic-1-300x192.png 300w, https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/53\/2024\/01\/xKopernik-rok-2023-350x224.jpg.pagespeed.ic-1-24x15.png 24w, https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/53\/2024\/01\/xKopernik-rok-2023-350x224.jpg.pagespeed.ic-1-36x23.png 36w, https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/53\/2024\/01\/xKopernik-rok-2023-350x224.jpg.pagespeed.ic-1-48x31.png 48w\" sizes=\"auto, (max-width: 350px) 100vw, 350px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Miko\u0142aj Kopernik<\/strong>&nbsp;(ur. 19 lutego 1473 w Toruniu, zm. przed 21 maja 1543 we Fromborku) \u2013 polski polihistor: prawnik, urz\u0119dnik, dyplomata, lekarz i ni\u017cszy duchowny katolicki, doktor prawa kanonicznego, zajmuj\u0105cy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c astronomi\u0105 i astrologi\u0105, matematyk\u0105, ekonomi\u0105, strategi\u0105 wojskow\u0105, kartografi\u0105 i filologi\u0105. Bywa te\u017c nazywany fizykiem i filozofem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kopernik jest najbardziej znany jako astronom \u2013 tw\u00f3rca heliocentrycznego modelu Uk\u0142adu S\u0142onecznego i prawdopodobnie pierwszy heliocentryk w Europie od czas\u00f3w staro\u017cytnej Grecji. Autor dzie\u0142a \u201eDe revolutionibus orbium coelestium\u201d (\u201eO obrotach sfer niebieskich\u201d) przedstawiaj\u0105cego szczeg\u00f3\u0142owo jego wizj\u0119 Wszech\u015bwiata. Prace Kopernika \u2013 inaczej ni\u017c wcze\u015bniejsze koncepcje Arystarcha z Samos \u2013 dokona\u0142y prze\u0142omu i wywo\u0142a\u0142y jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych rewolucji naukowych od czas\u00f3w staro\u017cytnych, nazywan\u0105 przewrotem kopernika\u0144skim. Z tego powodu heliocentryzm bywa nazywany kopernikanizmem, a kosmologiczno-filozoficzny postulat odrzucenia wszelkiego geocentryzmu i antropocentryzmu \u2013 zasad\u0105 kopernika\u0144sk\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pozosta\u0142e osi\u0105gni\u0119cia uczonego to m.in. sformu\u0142owanie ilo\u015bciowej teorii pieni\u0105dza i prawa Kopernika-Greshama w ekonomii. W geometrii p\u0142askiej rozpowszechni\u0142 twierdzenie nazywane jego imieniem, cho\u0107 nie jest jego pierwszym autorem. Kopernik to r\u00f3wnie\u017c t\u0142umacz bizantyjskiego pisarza Teofilakta Symokatty na j\u0119zyk \u0142aci\u0144ski, autor \u0142aci\u0144skiego poematu \u201eSeptem Sidera\u201d (\u201eSiedem Gwiazd\u201d) oraz map Warmii i innych teren\u00f3w Prus. Astronomiczne dzie\u0142o Kopernika wi\u0105za\u0142o si\u0119 te\u017c z rewizj\u0105 fizyki Arystotelesa, b\u0119d\u0105cej cz\u0119\u015bci\u0105 jego systemu filozoficznego \u2013 otwieraj\u0105c drog\u0119 do mechaniki klasycznej, teorii grawitacji Newtona i do nowo\u017cytnej metody naukowej.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kopernik pe\u0142ni\u0142 wiele funkcji administracyjnych i urz\u0119d\u00f3w takich jak:<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>generalny administrator biskupstwa warmi\u0144skiego po zgonie biskupa Fabiana Luzja\u0144skiego,<\/li>\n\n\n\n<li>komisarz Warmii (1521),<\/li>\n\n\n\n<li>kanclerz kapitu\u0142y katedralnej warmi\u0144skiej (1511\u20131513, 1520, 1524\u20131525, 1529),<\/li>\n\n\n\n<li>opiekun sto\u0142u kapitulnego w latach (1526\u20131532),<\/li>\n\n\n\n<li>zarz\u0105dca kasy aprowizacyjnej (1513),<\/li>\n\n\n\n<li>pose\u0142 lub wizytator d\u00f3br kapitulnych w latach (1511, 1521\u20131522, 1531\u20131537, 1539),<\/li>\n\n\n\n<li>kanonik warmi\u0144skiej kapitu\u0142y katedralnej (od 1497),<\/li>\n\n\n\n<li>scholastyk wroc\u0142awskiej Kolegiaty \u015awi\u0119tego Krzy\u017ca i \u015bw. Bart\u0142omieja (1503\u20131538).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Wybitnego toru\u0144czyka uwieczni\u0142o nie tylko kilka wspomnianych termin\u00f3w naukowych od jego nazwiska. Zosta\u0142 te\u017c patronem dziesi\u0105tek szk\u00f3\u0142, co najmniej kilkunastu innych instytucji \u2013 g\u0142\u00f3wnie badawczych i o\u015bwiatowych \u2013 oraz kilku nagr\u00f3d i czasopisma naukowego. U\u017cyczy\u0142 te\u017c nazwy lokalizacjom na Ziemi i w Kosmosie, taksonowi botanicznemu, pierwiastkowi chemicznemu (Cn), kilku statkom wodnym i samolotowi. Kopernika wielokrotnie upami\u0119tniano przez sztuk\u0119 \u2013 liczne obrazy, m.in. dzie\u0142o Matejki, co najmniej kilkana\u015bcie pomnik\u00f3w rozmieszczonych w kilku krajach, wizerunki na banknotach i monetach, seri\u0119 opowiada\u0144, co najmniej dwie powie\u015bci, dwa pe\u0142nometra\u017cowe filmy fabularne, serial oraz dwie kompozycje muzyczne. Kopernik i jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 sta\u0142y si\u0119 tematem ca\u0142ej dziedziny badawczej zwanej kopernikologi\u0105.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>\u0179r\u00f3d\u0142a:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Miko%C5%82aj_Kopernik\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Wikipedia<\/a><\/li>\n\n\n\n<li><a href=\"https:\/\/pl.wikipedia.org\/wiki\/Miko%C5%82aj_Kopernik\" target=\"_blank\" rel=\"noopener\">Na grafice tytu\u0142owej zaprezentowane s\u0105 dwa obrazy: \u201eMiko\u0142aj Kopernik\u201d (portret z Sali Mieszcza\u0144skiej w Ratuszu Staromiejskim w Toruniu z 1580 r.) i \u201eAstronom Kopernik, czyli rozmowa z Bogiem\u201d \u2013 obraz Jana Matejki z 1873 r. ze strony<\/a><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><a href=\"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/wp-content\/uploads\/sites\/53\/2024\/01\/Mikolaj-Kopernik-\u2013-Patron-Roku.pdf\"><u>Zestawienie bibliograficzne \u2013 Miko\u0142aj Kopernik<\/u><\/a>\u00a0(.pdf, 216 KB)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Miko\u0142aj Kopernik&nbsp;(ur. 19 lutego 1473 w Toruniu, zm. przed 21 maja 1543 we Fromborku) \u2013 polski polihistor: prawnik, urz\u0119dnik, dyplomata, [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":741,"featured_media":0,"parent":59137,"menu_order":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","template":"","meta":{"_acf_changed":false,"_oasis_is_in_workflow":0,"_oasis_original":0,"inline_featured_image":false,"site-sidebar-layout":"default","site-content-layout":"","ast-site-content-layout":"default","site-content-style":"default","site-sidebar-style":"default","ast-global-header-display":"","ast-banner-title-visibility":"","ast-main-header-display":"","ast-hfb-above-header-display":"","ast-hfb-below-header-display":"","ast-hfb-mobile-header-display":"","site-post-title":"","ast-breadcrumbs-content":"","ast-featured-img":"","footer-sml-layout":"","ast-disable-related-posts":"","theme-transparent-header-meta":"","adv-header-id-meta":"","stick-header-meta":"","header-above-stick-meta":"","header-main-stick-meta":"","header-below-stick-meta":"","astra-migrate-meta-layouts":"set","ast-page-background-enabled":"default","ast-page-background-meta":{"desktop":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"ast-content-background-meta":{"desktop":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"tablet":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""},"mobile":{"background-color":"var(--ast-global-color-5)","background-image":"","background-repeat":"repeat","background-position":"center center","background-size":"auto","background-attachment":"scroll","background-type":"","background-media":"","overlay-type":"","overlay-color":"","overlay-opacity":"","overlay-gradient":""}},"_themeisle_gutenberg_block_has_review":false,"footnotes":""},"class_list":["post-59158","page","type-page","status-publish","hentry"],"acf":[],"featured_image_urls_v2":{"full":"","thumbnail":"","medium":"","medium_large":"","large":"","1536x1536":"","2048x2048":"","menu-24x24":"","menu-36x36":"","menu-48x48":""},"post_excerpt_stackable_v2":"<p>Miko\u0142aj Kopernik&nbsp;(ur. 19 lutego 1473 w Toruniu, zm. przed 21 maja 1543 we Fromborku) \u2013 polski polihistor: prawnik, urz\u0119dnik, dyplomata, lekarz i ni\u017cszy duchowny katolicki, doktor prawa kanonicznego, zajmuj\u0105cy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c astronomi\u0105 i astrologi\u0105, matematyk\u0105, ekonomi\u0105, strategi\u0105 wojskow\u0105, kartografi\u0105 i filologi\u0105. Bywa te\u017c nazywany fizykiem i filozofem. Kopernik jest najbardziej znany jako astronom \u2013 tw\u00f3rca heliocentrycznego modelu Uk\u0142adu S\u0142onecznego i prawdopodobnie pierwszy heliocentryk w Europie od czas\u00f3w staro\u017cytnej Grecji. Autor dzie\u0142a \u201eDe revolutionibus orbium coelestium\u201d (\u201eO obrotach sfer niebieskich\u201d) przedstawiaj\u0105cego szczeg\u00f3\u0142owo jego wizj\u0119 Wszech\u015bwiata. Prace Kopernika \u2013 inaczej ni\u017c wcze\u015bniejsze koncepcje Arystarcha z Samos \u2013 dokona\u0142y prze\u0142omu i wywo\u0142a\u0142y jedn\u0105&hellip;<\/p>\n","category_list_v2":"","author_info_v2":{"name":"Aleksandra Cie\u015blicka","url":"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/uk\/author\/acieslicka\/"},"comments_num_v2":"0 \u043a\u043e\u043c\u0435\u043d\u0442\u0430\u0440\u0456\u0432","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/59158","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages"}],"about":[{"href":"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/types\/page"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/users\/741"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=59158"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/59158\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":59440,"href":"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/59158\/revisions\/59440"}],"up":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/pages\/59137"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/nowydwor.pbw.waw.pl\/uk\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=59158"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}